ميرزا حسين خان مبصر السلطنه
30
مراسلات طهران ( فارسى )
مخبر الدّوله همهء آن اراضى را كه آب هم دارد ، مىخواهد . 46 ميرزا حسين خان اطراف سفارت روسيه را كه در آن عهد در محلّهء عودلاجان ، نزديك دروازهء قديم شميران ، در خيابان چراغگاز ، قرار داشت ، مناسب نمىدانست : « همسايهء سفارت روس بودن خوب نيست . اگر مرغى صدا كند ، به امر و نهى قيام مىكنند . صداى طفلى بلند شود ، اعتراض مىنمايند . بناى فوقانى بخواهيد بسازيد ، ممانعت مىكنند . » 47 قلهك نيز از نظر او مرغوب بود و نوشت كه سفارت آلمان در آنجا دنبال زمين است . 48 معتقد بود ملك واقع در شميران را به عنوان ذخيره حساب كنند ، چون استفاده مادّى نداشت . البتّه شاه عبد العظيم از نظر او مطلوب بود ، چراكه به وسيلهء راهآهن به شهر متّصل شده بود . 49 فرنگىها كه در افزايش قيمت و اجارهء املاك و مستغلّات مؤثّر بودند ، خود نيز به خريد و فروش زمين و ملك در تهران مبادرت مىورزيدند و شايد به همين دليل بود كه به نوشتهء ميرزا حسن خان ، دولت در يادداشتى به سفارتخانهء انگليس ، اعلام كرد ايرانىها به معامله با خارجىها مجاز نيستند . 50 اين ممنوعيّت مؤثّر نبود ، چون ميرزا حسن خان ديگر اشارهاى به اين امر نمىكند و حتّى برعكس ، از شخصى نام مىبرد كه دوازده هزار تومان به انگليس فرستاده بود و هر شش ماه بهرهء آن را دريافت مىكرد . تحوّلات مزبور ، تاحدّى ناشى از هجوم فرنگىها بود كه ميرزا حسن خان به آن اشاره كرده است . ورود اروپاييان به تهران و گسترش ارتباط با غرب ، تغييراتى در زندگى مردم به وجود آورد ، بهخصوص در نوع مصرف و احتياجات مردم دگرگونى ايجاد كرد . ميرزا شيخ على يك « سالن » ساخته بود و خانهء جديد ميرزا حسين خان كه فرنگىپسند بود ، مجسّمههايى داشت كه با اكليل طلايى ، رنگ شده بودند . آقاى آلبرتى ، براى هتلى كه در تهران داشت ، از انزلى آذوقه وارد مىكرد و رييس بانك درصدد بود خانهاى به سبك فرنگىها بسازد . يك زن فرنگى در تهران « مغازه » داشت و آلات موسيقى مىفروخت . ايرانيان مستغلّات باب ميل اروپايىها براى اجاره يا فروش مىساختند و ميرزا حسن خان از تلمبه براى كشيدن آب از چاه ، و از كارد و چنگالى كه در حراج براى ميرزا حسين خان خريده بود ، گزارش مىداد . در تهران مدام حراج برپا مىشد و فرنگىها موقع مراجعت به اروپا ، اثاثشان را حراج مىكردند ،